Τελικά, η «ψυχολογία» έχει σημασία;


Γράφει η Χριστίνα Βλάχου, Κλινική Ψυχολόγος - Νευροψυχολόγος

www.neuropsychologia.gr


Image

Υπάρχουν πλέον πολλές ερευνητικές μελέτες που εξερευνούν τη σημαντικότητα του ψυχολογικού παράγοντα στην επιτυχία των θεραπειών για την υπογονιμότητα.

Όταν όμως λέμε ότι η ψυχολογία παίζει ρόλο, τι ακριβώς εννοούμε;

Στην ουσία, αναφερόμαστε σε πολλούς διαφορετικούς συναισθηματικούς και κοινωνικούς παράγοντες, οι οποίοι όμως αλληλεπιδρούν με έναν τρόπο πολύπλοκο και μπορούν να επηρεάσουν τη διαδικασία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μέσα από βιολογικούς μηχανισμούς που έχουμε αρχίσει να κατανοούμε. Η επίδραση των ψυχολογικών αυτών παραγόντων πολλές φορές δεν είναι η αναμενόμενη.

Θέματα που διερευνούνται σε μία διαδικασία συμβουλευτικής για την υπογονιμότητα:

Ανεπαρκής επικοινωνία στο ζευγάρι, το οποίο οδηγείται σε έναν φαύλο κύκλο «μυστικών» σκέψεων και συναισθημάτων, κάνοντας την επικοινωνία μεταξύ τους ακόμα πιο δύσκολη, αυξάνοντας το στρες και μειώνοντας τις διεξόδους για να διαχειριστεί ο καθένας τη δύσκολη κατάσταση.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι συχνά στα ζευγάρια παρουσιάζεται ένας φαύλος κύκλος θυμού - ενοχών, όταν ένας από τους δύο επιρρίπτει ευθύνες στον άλλον για το πρόβλημα της υπογονιμότητας.

Βλαπτικές για την υγεία συνήθειες, όπως είναι το κάπνισμα, ή η κακή διατροφή και τα περιττά κιλά.

Στην περίπτωση της υπογονιμότητας το άτομο δυσκολεύεται ακόμα περισσότερο να αλλάξει τέτοιες συνήθειες, ακριβώς γιατί αποτελούν τον μηχανισμό με τον οποίο αντιμετωπίζει /βρίσκει διέξοδο στο πρόβλημα.

Περιορισμένες δυνατότητες/ διεξόδους που ο καθένας έχει αναπτύξει σ' ότι αφορά στην αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων (poor coping skills).

Η κοινή αντίληψή μας ότι το να εκφράζεις τα συναισθήματά σου οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα, ίσως να μη βρίσκει εφαρμογή στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπου η χρήση τεχνικών που αποσπούν την προσοχή (distractions) φαίνεται να οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα.

Συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, που συμβάλουν, ή είναι αποτέλεσμα της υπογονιμότητας.

Η ύπαρξη τέτοιων συμπτωμάτων, είτε αυτά φτάνουν στο σημείο να πληρούν τα κριτήρια για μια κλινική διάγνωση, είτε όχι, μπορεί να έχει με τη σειρά της αρνητικά αποτελέσματα στην έκβαση της θεραπείας γονιμότητας.

Το στρες που βιώνει η γυναίκα ή ο άντρας, πολλές φορές χωρίς να το αντιλαμβάνεται, είτε σε σχέση με την ίδια την υπογονιμότητα, είτε λόγω τυχαίων γεγονότων.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι το στρες δεν είναι απαραίτητο ότι θα έχει σαν αποτέλεσμα την αποτυχία της θεραπείας, ή την κακή έκβαση μίας εγκυμοσύνης, αν και μπορεί να είναι ένας από τους λόγους που το ζευγάρι αντιμετωπίζει υπογονιμότητα εξ αρχής.

Τα ερευνητικά αποτελέσματα σχετικά με την επίδραση του στρες στην επιτυχία των θεραπειών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ή στην εγκυμοσύνη δεν οδηγούν σε ξεκάθαρα συμπεράσματα.

Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αίσθηση προσωπικής ανεπάρκειας, που συνδέεται με την αδυναμία για τεκνοποίηση.


Image

Η υπογονιμότητα και αντίστοιχες θεραπείες συχνά επηρεάζουν αρνητικά τη σεξουαλική ζωή του ζευγαριού, είτε λόγω του ότι οι σεξουαλικές σχέσεις γίνονται μόνο με σκοπό την αναπαραγωγή και ακολουθούν ένα αυστηρό πρόγραμμα, είτε γιατί υπάρχουν ιατρικοί περιορισμοί και αυξομειώσεις στη libido.

Προσπάθειες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, παρότι συχνά αποτελούν την πρώτη προτεραιότητα του οικογενειακού προϋπολογισμού, είναι δαπανηρές και το κόστος συσσωρεύεται όσο αυξάνονται οι αποτυχημένες προσπάθειες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε στρες, εντάσεις στο ζευγάρι, αλλά και ενοχές όταν χρησιμοποιούνται οικονομικοί πόροι που αναλογούν σε άλλα μέλη της οικογένειας.

Ζευγάρια που παρουσιάζουν προβλήματα γονιμότητας συχνά έρχονται αντιμέτωπα με σημαντικά και δύσκολα διλήμματα, για παράδειγμα για το αν και πότε θα προχωρήσουν σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, πόσες προσπάθειες θα κάνουν, ή πώς θα επιλέξουν ανάμεσα σε μία σειρά από εναλλακτικές (π.χ., υιοθεσία, ωάριο ή σπερματοζωάριο από δότη, κλπ.).

Για όλους τους παραπάνω λόγους, η ψυχολογική στήριξη ζευγαριών που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας αποτελεί πάγια τακτική στο εξωτερικό, αλλά πλέον και στην Ελλάδα.


Image


Ο Στρατής Κολυμπιανάκης είναι Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας και Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διευθυντής της Μονάδας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής της Α' Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου.

Στρατής Κολυμπιανάκης 2020