IVF σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών


Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών?

Για να διαγνωστεί μια γυναίκα με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών θα πρέπει να ισχύουν δύο από τα τρία παρακάτω κριτήρια: ύπαρξη διαταραχών ωορρηξίας, ύπαρξη υπερανδρογοναιμίας, εμφάνιση πολυκυστικών ωοθηκών στο υπερηχογράφημα.

Τι είναι πολυκυστική ωοθήκη?

Πολυκυστική είναι μια ωοθήκη όταν έχει πάνω από 12 μικρά ωοθυλάκια <10 mm ή όταν ο όγκος της είναι >10 cm3.

Πότε έχει μια γυναίκα πολυκυστικές ωοθήκες?

Η γυναίκα θεωρείται ότι έχει πολυκυστικές ωοθήκες, αν έστω και η μία από τις δύο ωοθήκες της είναι πολυκυστική στο υπερηχογράφημα.

Υπογονιμότητα σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Η υπογονιμότητα είναι από τα κύρια προβλήματα σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, κυρίως λόγω των διαταραχών ωορρηξίας που το συνοδεύουν.

Image

Πρώτα μέτρα αντιμετώπισης υπογονιμότητας σε συνδρόμο πολυκυστικών ωοθηκών

Στα πρώτα μέτρα αντιμετώπισης του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών περιλαμβάνονται οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, σε όποιες γυναίκες είναι απαραίτητο, που στοχεύουν στην αύξηση της σωματικής δραστηριότητας και στην απώλεια βάρους. Παράλληλα για την πρόκληση ωορρηξίας χρησιμοποιούνται ωορρηκτικά φάρμακα (κιτρική κλομιφαίνη, ευαισθητοποιητές ινσουλίνης).

Αν η παραπάνω αντιμετώπιση δεν οδηγήσει σε εγκυμοσύνη, τότε το επόμενο βήμα είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF).

Σε αποτυχία σύλληψης ή μη επίτευξης ωορρηξίας, η γυναίκα θα πρέπει να πάρει θεραπεία με γοναδοτροπίνες. Εναλλακτικά, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να γίνει ovarian drilling λαπαροσκοπικά, δηλαδή, δημιουργία πολλαπλών οπών στις ωοθήκες με χρήση θερμικής ενέργειας.

Image

Laparoscopic ovarian drilling



Διέγερση των ωοθηκών σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Η διέγερση των ωοθηκών για εξωσωματική γονιμοποίηση σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συχνά παρουσιάζει προβλήματα . Οι ωοθήκες στις γυναίκες αυτές μπορεί να υποαντιδράσουν και να δημιουργηθούν πολύ λίγα ωοθυλάκια ή μπορεί να υπεραντιδράσουν και οι γυναίκες αυτές να εκδηλώσουν σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών.

Το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών, στην σοβαρή του μορφή, μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε απώλεια της ζωής (εκτιμώμενη θνητότητα 3/100000). Το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών είναι μία από τις πιο δύσκολες και απογοητευτικές εμπειρίες για μία υπογόνιμη γυναίκα που υποβάλλεται σε εξωσωματική γονιμοποίηση.


Στην διέγερση των ωοθηκών για εξωσωματική γονιμοποίηση σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, σημαντικό ρόλο παίζει η επιλογή γοναδοτροπίνης, αναλόγου, και του σήματος τελικής ωρίμανσης των ωαρίων.


Επιλογή γοναδοτροπίνης

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν συγκριτικά δεδομένα για το ποιός είναι ο πιο κατάλληλος τύπος γοναδοτροπίνης για την διέγερση των ωοθηκών για εξωσωματική γονιμοποίηση σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι στο γενικό πληθυσμό δεν υπάρχουν διαφορές στην αποτελεσματικότητα επίτευξης εγκυμοσύνης ανάμεσα στα διάφορα είδη γοναδοτροπινών. Έτσι, η επιλογή γοναδοτροπίνης δεν αναμένεται να επηρεάσει την πιθανότητα σύλληψης.

Επιλογή αναλόγου

Είναι γνωστό ότι η χρήση ανταγωνιστών της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών σε σύγκριση με τους αγωνιστές, συνδέεται με μικρότερη διάρκεια διέγερσης, μικρότερη κατανάλωση γοναδοτροπινών, ίδιο ποσοστό εγκυμοσύνης και χαμηλότερο κατά 50% κίνδυνο εμφάνισης σοβαρού συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών. Για τους παραπάνω λόγους, η χρήση ανταγωνιστών στην διέγερση των ωοθηκών σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι επιβεβλημένη.


Επιλογή σήματος τελικής ωρίμανσης

Αν ο αιθμός των ωοθυλάκιων που αναπτύχθηκαν μετά από διέγερση ωοθηκών για εξωσωματική γονιμοποίηση σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή πολυκυστικές ωοθήκες είναι μεγάλος, τότε η γυναίκα αυτή παρουσιάζει αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσει σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκώ. Ωστόσο, η πιθανότητα αυτή ουσιαστικά μηδενίζεται αν το σήμα τελικής ωρίμανσης των ωαρίων είναι αγωνιστής (Arvecap) αντί για χοριακή γοναδοτροπίνη (Ovidrel).



Συμπερασματικά, η διέγερση των ωοθηκών σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών πρέπει να γίνεται με ανταγωνιστές της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών (Orgalutran, Cetrotide) και όχι με αγωνιστές, ενώ όταν οι ωοθήκες υπεραντιδράσουν, η επαγωγή της τελικής ωρίμανσης των ωαρίων πρέπει να γίνεται με χρήση αγωνιστών (Arvecap ή Buserelin) και όχι hCG (Pregnyl ή Ovidrelle). Σε περιπτώσεις υπερβολικής αντίδρασης των ωοθηκών, με την παραπάνω στρατηγική, ο κίνδυνος εμφάνισης συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών είναι μηδενικός. Η μεταφορά των εμβρύων που παράγονται γίνεται σε επόμενους κύκλους με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα.


Το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών δεν μπορεί να είναι αποδεκτό σήμερα ως επιπλοκή της διέγερσης των ωοθηκών σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών την στιγμή που υπάρχει ο τρόπος για την πλήρη αποφυγή του.

How to stimulate women with polycystic ovaries
29ο Συνέδριο της Ευρωπαικής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας, Λονδίνο, 2013

Image


Ο Στρατής Κολυμπιανάκης είναι Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας και Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διευθυντής της Μονάδας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής της Α' Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου.

Στρατής Κολυμπιανάκης 2020